Khoa học cùng Triết học là nhì ngành biệt lập, có đối tượng và phương thức riêng. Cỗ môn khoa học với các ngành như đồ vật lý, sinh vật, địa chất… nhằm nghiên cứu những sự khiếu nại (faits) và tìm hiểu ra đông đảo định nguyên tắc (lois) bỏ ra phối các sự kiện ấy. Dầu khoa học đã đạt tới mức những hiệu quả kỳ diệu, tuy vậy nó quan trọng thoả mãn hoàn toàn trí khôn bé người. Còn biết bao vụ việc mà khoa học bắt buộc trả lời; đúng hơn nằm xung quanh phạm vi của nó. Ví dụ vụ việc gía trị của dìm thức, nhà khoa học thực hiện những nguyên tắc căn bản của lý trí nhưng mà không phê bình; vấn đề bản chất của sự vật, đơn vị khoa học chú ý sự vật giống như các hiện tượng, tức là như nó xuất hiện thêm ra với chủ yếu mình chứ không cần đặt vụ việc về thực chất của nó; đơn vị toán học nói tới không gian nhưng mà không tò mò không gian tự phiên bản thân nó là gì; vấn đề nguyên tắc đệ độc nhất vô nhị của phần đông vật hoặc vụ việc cứu cánh tối hậu của vạn vật…

tất cả các điều đó vượt quá phạm vi tay nghề khả giác, nhưng lại được đưa ra một bí quyết hợp lý đối với trí khôn bé người. Đó là những sự việc thuộc trực thuộc phạm vi của rất hình học. Vậy khôn xiết hình học tập là gì ?

I. ĐỊNH NGHĨA

1. Danh từ

Danh từ vô cùng hình học tập (métaphysique, metaphysica) dịch từ bỏ Hy ngữ Meta ta phusika. Từ này vày Andronicos là người xuất bạn dạng các chiến thắng của Aristote ở cầm cố kỷ I trước công nguyên đã dùng để gọi thương hiệu 14 cuốn sách nhỏ dại mà ông xếp sau phần lớn sách nói đến vật lý. Meta ta phusika tức là những sách mang lại sau phần nhiều sách vật dụng lý. Tiếng Latin dịch là Metaphysica Aristotelis hay Libri metaphysicae. Thời gớm viện, những triết gia đã giành cho danh từ bỏ metaphysica một chân thành và ý nghĩa triết học vậy vì ý nghĩa thuần tuý kế hoạch sử.

Bạn đang xem: Siêu hình là gì

2. Cực kỳ hình học là môn học tập về hữu thể

Theo nghĩa triết học, metaphysica không tức là cái đứng sau dòng vật lý, dòng hữu hình, khả giác, mà lại là cái ‘ở bên kia’, mẫu ‘vượt lên trên’ mẫu hữu hình, khả giác gọi là vô cùng hình.

Từ thời Aristote, siêu hình học đang được có mang là công nghệ về hữu thể (Science de l’Eâtre), nên tín đồ ta thường hotline siêu hình học tập là Hữu thể học. Aristote còn gọi môn học này là triết học tập đệ duy nhất (Philosophie première), là khoa học thần linh (Science divine). Ngày nay, không ít người dân đưa ra những định nghĩa khác:

– vô cùng hình học tập là thừa nhận thức các sự đồ gia dụng trong tự thân của chúng, chứ chưa hẳn như chúng xuất hiện ra mang lại ta nhưng thôi.

– rất hình học tập là khoa học về những nguyên tắc đệ tuyệt nhất và lý do đệ độc nhất của phần lớn thực tại.

– hết sức hình học tập là phần thiết yếu của triết học liên quan tới các vấn đề về chân thành và ý nghĩa cuộc nhân sinh. Định nghĩa này có tính tiến bộ hơn cả. Trong số thế kỷ trước, rất hình học nhằm mục đích giải thích toàn bộ thực tại, còn ngay lập tức nay khôn cùng hình học triệu tập vào ý nghĩa của cuộc sống.

3. Công nghệ về các nguyên lý và nguyên nhân đệ nhất.

Tại sao Aristote đã chỉ dẫn định nghĩa này ?

Đối với Aristote, ta chỉ có học thức khoa học tập khi đạt tới mức các vì sao và nguyên lý của sự vật. Hữu thể học được Aristote hotline là triết học tập đệ nhất bởi vì nó khám phá những nguyên lý và nguyên nhân đệ nhất, tối hậu của bốn tưởng cùng của tất cả những cái gì có, trong lúc những ngành kỹ thuật thì tìm hiểu các nguyên lý và vì sao trực tiếp của một trong những lãnh vực nào đó của thực tại cơ mà thôi. Đối tượng của hữu thể học tổng quan nhất, căn phiên bản nhất, còn đối tượng người dùng của ngành khoa học luôn luôn luôn có giới hạn.

4. Môn học về các bạn dạng thể bóc tách rời vật chất.

Bản thể bóc rời vật chất được điện thoại tư vấn là cái vô chất thể (immatériel). Toàn bộ mọi công nghệ đều yêu cầu một chuyên môn tổng quát cùng trừu tượng nào đó; ví dụ toán học khi nói về đường thẳng; đồ vật lý học tập khi nói về lực, về nhiệt… Nhờ phương pháp trừu tượng hoá (abstraction), nhà khoa học đạt mức những ý niệm tổng quát như : lực, nhiệt, kim loại, con đường thẳng… bằng cách bỏ rơi (bằng trí khôn) các chiếc đặc thù, để chỉ giữ gìn cái tầm thường trong một loạt đa số sự vật cùng loại.

Trong các khoa học, đối tượng người tiêu dùng còn lệ thuộc ít nhiều vào đồ gia dụng chất. Ví dụ hữu thể lượng tính (ens quantum) của toán học hoặc hữu thể phẩm tính (ens quale) của vật lý. Còn trong vô cùng hình học tập thì đối tượng không trả toàn phụ thuộc vật chất nữa, hoặc bởi nó hiện hữu không đề nghị vật chất, v/d : Thiên Chúa, vong hồn thiêng liêng; hoặc vị trí khôn đã nhiều loại vật hóa học ra. Đối tượng tối đa mà khôn xiết hình học đạt tới là đệ nhất bộ động cơ trong triết học tập của Aristote, hoặc là hữu thể vô cùng (être infini), nguyên nhân của toàn bộ mọi hữu thể. Bởi vì thế nhưng Aristote hotline siêu hình học là công nghệ thần linh (thần học).

5. Trừu tượng hoá xuất xắc vô hóa học hoá trong vô cùng hình học.

Một giải pháp chung, trừu tượng hoá là vứt rơi trong trí khôn những phẩm chất, phần đa yếu tố đặc thù, lẻ tẻ để giữ lại đa số gì thông thường cho các sự vật; v/d: vì chưng trừu tượng hoá mà ta có những ý niệm về người, ngựa, núi, cây, tam giác, nóng, lạnh…

Trừu tượng hoá có nhiều cấp độ tuỳ theo yếu tố chung mà nó giữ giàng là bao quát hơn giỏi kém. Bọn họ phân biệt ba loại trừu tượng hoá : thiết bị lý, toán học và hết sức hình

– Trừu tượng hoá thiết bị lý : gọi là trừu tượng hoá hàng đầu : quăng quật rơi những phẩm tính (qualité) phụ thuộc không gian và thời gian để gìn giữ vật hóa học khả giác; lấy ví dụ : sức co gĩan (tính lũ hồi) của những vật bằng kim khí. Tất nhiên đặc tính này chỉ có trong những sự vật sắt kẽm kim loại cụ thể, nhưng nhà vật dụng lý học tập không cứu vớt xét bọn chúng theo phương diện hóa học thể của chúng. Vì thế khoa học có tính phổ quát.

– Trừu tượng hoá toán học : loại thoát khỏi vật chất số đông phẩm tính khả giác lạnh lạnh, chỉ giữ gìn lượng tính, ví dụ : điểm, mặt đường thẳng, tam giác…

– Trừu tượng hoá khôn cùng hình. Call trừu tượng hoá vô cùng hình là trừu tượng hoá bậc ba, quá lên hai một số loại trên : vứt rơi số đông phẩm hóa học (vật hóa học khả giác) cùng lượng tính (vật hóa học khả niệm) mà chỉ lưu lại hữu thể tức dòng gì sâu xa nhất, huyền nhiệm nhất của sự việc vật, thuộc với các ý niệm liên hệ đến hữu thể. Theo Aristote, nghiên cứu về bạn dạng tính biệt lập là quá trình của đệ nhất triết học. Ý tưởng về hữu thể là trừu tượng nhất, theo nghĩa là thêm nhất.

II. PHÂN LOẠI

*
Siêu hình học tập gồm gồm hai phần chính, tuỳ theo fan ta cẩn thận hữu thể nói chung hoặc số đông hữu thể tính chất :

1. Hết sức hình học tổng thể (Métaphysique générale)

Là khoa học về hữu thể xét như thể hữu thể (ens in quantum ens : être en tant qu’être). Vào thời Christian Wolff (triết gia Đức, tk 17), tín đồ ta đã sáng tạo ra danh tự Ontologia (dựa theo tự Hy lạp : tò òv : hữu thể) nhằm chỉ phần khôn xiết hình học tập này. Đó đó là môn hữu thể học

2. Vô cùng hình học đặc điểm (Métaphysique spéciale)

Nhằm phân tích những cấp độ hữu thể khác nhau. Môn này gồm ba phần :

– Thượng đế học tập : hữu thể buổi tối cao là Thượng đế

– thiên hà luận (Cosmologie rationnelle) : hữu thể đồ chất

– nhân loại học (anthropologie rationnelle) : hữu thể trung thực là nhỏ người.

Từ thời E. Kant, bạn ta còn lắp vào siêu hình học tập phần bắt đầu là vấn đề giá trị của dìm thức : chăm chú giá trị rõ ràng của lý trí.

III. PHƯƠNG PHÁP

1. Phương thức thực nghiệm

Phương pháp thực nghiệm gồm những yếu tố : quan sát – trả thuyết để giải thích – kiểm chứng bởi thí nghiệm.

Một khi giả thuyết được phân tích xác nhận, nhà chưng học rất có thể kết luận bằng cách đưa ra một định chính sách khoa học có tính chất phổ quát lác hơn gần như thí nghiệm vẫn làm. Từ thí nghiệm đặc điểm đến tóm lại phổ quát, nhà bác học vẫn dùng cách thức quy hấp thụ (Méthode indictive).

phương pháp thực nghiệm không thích phù hợp với siêu hình học bởi vì đối tượng của siêu hình học không phải là sự việc vật khả giác. Dầu vậy, cực kỳ hình học không bắt đầu từ những nguyên lý hay những phát minh bẩm sinh, tuy nhiên, từ những dữ khiếu nại của kinh nghiệm tay nghề để tiến cho tới cái căn nguyên sâu xa của thực tại.

2. Phương thức diễn dịch

Ngược với quy nạp, phương thức diễn dịch đi trường đoản cú cái bao quát đến cái đặc điểm bao hàm vào cái tổng quát đó. Tiêu biểu nhất là toán học. Trường đoản cú những nguyên tắc nền tảng là định nghĩa, định lý, tiền đề, đơn vị toán học tập rút ra đông đảo hậu quả, sản xuất một dự án công trình không bắt buộc quy chiếu về thực tại cầm thể.

Một số nhà triết học cũng đã áp dụng phương thức này mang đến triết học của họ, ví dụ như Spinoza, Hegel, Hamelin… Họ xây dừng nền vô cùng hình học của chính bản thân mình trên hầu như ý niệm thuần tuý thay vày trên bao gồm thực tại mà triết gia dành được trong ghê nghiệm.

Siêu hình học thiết yếu sử dụng phương pháp diễn dịch tiên nghiệm đó. Nhưng tất yếu nhà siêu hình học cũng dùng lý trí suy luận nhằm rút ra phần đa gì khái quát trong gớm nghiệm khởi đầu ấy của mình.

3. Đâu là phương thức của hết sức hình học tập ?

Như vừa nói trên, khôn cùng hình học tập vừa dựa vào kinh nghiệm, vừa dựa trên hoạt động của lý trí.

a. Dữ kiện căn nguyên

Một hệ thống siêu hình học khởi đi xuất phát từ 1 trực giác thuần lý, như một vai trung phong điểm, từ kia triết gia nhìn và xử lý các sự kiện và thậm chí tổng thể thực tại theo một hướng nhất định.

Ví dụ : Tôi bốn duy vậy tôi hiện hữu (Descartes), cuộc bí quyết mạng Copernic của Kant, thuyết tam trạng của Comte.

Chính cái trực giác mở đầu ấy quy định tổng thể hệ thống của một triết gia.

Trong trường vừa lòng của hữu thể học, fan ta có thể mở đầu bằng bất kể kinh nghiệm nào, cũng chính vì mọi kinh nghiệm tay nghề của ta phổ biến quy đều là một trong những kinh nghiệm về hữu thể, tức về cái có. Ví dụ điển hình ta hoàn toàn có thể khởi đi tự sự hiện lên tại cụ của ta (Présence-au-monde, Eââtre-au-monde).

Từ thời gian tôi bao gồm ý thức về mình, tôi phân biệt mình có mặt trong một vũ trụ, trong những người khác mà lại tôi không chọn lựa. Tất cả các thực tại bao la ấy quá lên tôi, nói mang lại tôi phát triển và rộng nữa góp phần tạo buộc phải tôi. Sự hiện lên tại gắng của tôi giữa những hiện hữu, sẽ là dữ kiện khởi thuỷ nhưng mà trí khôn tôi suy tưởng.

Tôi nhìn bộ bàn này, cái biển kia, bàn tay của tôi… những cái ấy có, bọn chúng hiện hữu, chúng hồ hết là hữu thể. Tôi cần thiết suy tưởng được gì nếu trọn vẹn không gồm gì, hoàn toàn là hư vô. Cả lúc tôi từ chối cái gì, thì tôi cũng loại gián tiếp xác minh có dòng gì, chính vì không thể tất cả phủ định nếu không tồn tại gì để bao phủ định. Cả khi tôi tủ định tất cả thì vẫn còn tồn tại tôi để mà đậy dịnh. Vậy thì hữu thể, chứ không hẳn hư vô, là việc kiện nguyên thuỷ.

mở đầu của hữu thể học là xác minh có cái nào đó (aliquid est). Câu hỏi căn bạn dạng là nguyên nhân có đồ vật gi chứ chưa phải là hư vô (Pourquoi y-a-t-il quelque chose plutôt que rien?)

b. Suy tứ phản tỉnh

*
Phản tỉnh (réflexion) bao gồm nghĩa là để ý đến thấu đáo, khảo sát tường tận thay bởi vì chỉ ghi dìm hay chỉ phê phán bộc phát hời hợt. Theo nghĩa hẹp, làm phản tỉnh là đụng tác của trí khôn xuất xắc của tứ tưởng trở lại trên chính mình để cân nhắc về mình, về động tác của chính mình và văn bản của rượu cồn tác đó. Lấy ví dụ như ta yêu, ta ghét, vui, buồn… suy bốn phản thức giấc là ý thức của ta quay trở lại trên các kinh nghiệm trọng điểm linh đó nhằm phân tích, tìm hiểu,… khả năng này chủng loại vật không tồn tại được.

chúng ta biết nhà hết sức hình học tập khởi đi xuất phát điểm từ 1 kinh nghiệm cụ thể nội giới tuyệt ngoại giới, rồi quay về để phân tích, đào sâu, khai quật những gì tổng quan bên trong, rồi đi cho tận ngọn xuất phát rễ. Theo nghĩa đó thì nhà rất hình học tập cũng sử dụng một phần phương pháp diễn dịch, tất nhiên không yêu cầu diễn dịch tiên thiên.

– Gabriel Marcel hay quan sát, diễn tả những kinh nghiệm sống hễ về tình yêu, hy vọng, lòng trung tín, … rồi đào sâu, đưa ra ánh nắng những chiều kích vô cùng hình hàm đựng trong đó.

– Môn vũ trụ học khôn cùng hình (cosmologie rationelle) khởi đi từ các việc quan sát các đặc tính chung nhất của các vật thể trong trái đất vật chất, như lượng tính (số lượng, trương độ, không gian, thời hạn ) và các phẩm tính khả giác như màu sắc mùi vị … , từ đó nó tra cứu cách xác định đâu là thực chất sâu xa mà các đặc tính ấy thể hiện hoặc đâu là những nguyên lý nội trên làm cho những vật thể ấy là vật dụng thể ? Nhà đồ vật lý thì nghiên cứu các cấu tố của thiết bị thể như phân tử, nguyên tử, điện tử… chẳng hạn khi ta quan ngay cạnh và nhận biết rằng những vật thể tất cả tính đối chọi nhất. Ta từ hỏi đâu là yếu đuối tố tạo cho tính lẻ tẻ đó. Nguyên tắc túc lý đòi buộc phải gồm một nguyên nhân giải thích tính hóa học nói trên. Ta trình bày rằng yếu đuối tố đơn lẻ hoá cấp thiết là vật hóa học sờ sờ trước đôi mắt thuộc phạm vi hiện nay tượng; vậy thì nó bắt buộc là cái gì vô hình, cực kỳ hiện tượng, và tín đồ ta hotline nó là mô thể bản thể (forme substantielle).

– yêu đương đế học. Ta quan sát thấy có những vật bất tất. Áp dụng nguyên lý nhân trái và lý lẽ túc lý cho biết vật bất tất đòi phải có một đồ tất hữu. Vậy để phân tích và lý giải vật bất tất mà ta tởm nghiệm, phải tóm lại là tất cả vật vớ hữu ko nằm cùng một phương diện với trái đất khả giác.

kết luận : phần đa ví dụ trên cho biết thêm siêu hình học tập không trình bày viễn vông, dẫu vậy bắt rễ trong thực tế và mở đầu bằng ghê nghiệm. Nhưng kinh nghiệm tay nghề chỉ là lan can đầu. Chủ yếu lý trí với phần đông đòi hỏi chính đáng của nó sẽ đi xa hơn để tò mò những nguyên lý sâu xa phân tích và lý giải sự hiện tại hữu của không ít sự vật dụng nơi trái đất hữu hình.

IV. LỊCH SỬ SIÊU HÌNH HỌC

1. Quá trình I

Từ thời thượng cổ, các triết gia đang trực giác được xem duy duy nhất của thực tại bên dưới muôn hình vạn trạng : toàn bộ chỉ là một, với họ mải miết đi tìm kiếm hiểu tính tốt nhất đó. Vì đâu mà tất cả tính duy nhất của những thực tại ? tứ tưởng siêu hình phát sinh từ thắc mắc này.

vào Triết học Tây phương, vào nắm kỷ VI tcn, đầy đủ triết gia Hy lạp vùng Ionie, là đông đảo người thứ nhất say mê đi kiếm thực tại căn phiên bản uyên nguyên của vạn vật.

Thalès cho sẽ là nước, hình ảnh nói lên cái uyên nguyên của vạn vật. Theo ông, toàn bộ đầy thần linh, tức là vạn vật gồm một mức độ sinh hoá không ngừng.

Héraclite gọi là lửa. Lửa tượng trưng cho việc linh hoạt vươn lên là dịch không ngừng, nói lên tính chất động của vạn thứ : toàn bộ đều biến chuyển dịch (không ai tắm nhì lần trong thuộc một mẫu sông). Sự tương tranh là phụ vương sinh vạn thứ (biện chứng).

Những tư tưởng khôn cùng hình trên đây còn mang diện mạo vật lý.

vào cuối thế kỷ VI, Pythagore và trường phái ở Ý chủ trương thực chất của vạn đồ là lượng số : ngoài trái đất này là kết quả của sự hoà đúng theo giữa những lượng số. Vật lý học hiện đại diễn tả thực tại đồ gia dụng chất bằng những phương pháp toán học, cho biết thêm trực giác của Pythagore khôn xiết sâu xa.

Đồng thời với Pythagore, Parménide nhận ra tính cách tuyệt vời của hữu thể. Lần đầu tiên tư tưởng triết học mang ý nghĩa chất vô cùng hình thực sự. Oâng nhận ra sự khác hoàn toàn sâu xa thân hai các loại nhận thức : thừa nhận thức bởi trí khôn và bằng giác quan. Trước bất cứ dữ khiếu nại nào, trường hợp ta tư duy bằng trí tuệ, ta đang thấy nó là hữu thể. Số đông sự đa tạp mất tích để chỉ với lại hữu thể. Hữu thể không trái chiều với mẫu gì, hữu thể luôn đồng hóa và bất biến; thay đổi dịch chỉ là ảo ảnh. Bạn ta mang lại Parménide là nhà sáng lập thuyết tuyệt nhất nguyên tuyệt đối (monisme absolu).

nắm kỷ V, Leucipe và Démocrite sáng lập công ty nghĩa nguyên tử (atomisme). Đây là 1 nổ lực dung hoà thân Héraclite và Parménide. Thực tại được kết cấu bởi phần đa yếu tố đồng loại, không thể phân loại và vĩnh cữu ; đó là nguyên tử. Những nguyên tử vận động không kết thúc và vì chưng những hiệ tượng kết hợp khác biệt mà tạo nên sự mọi sự vật.

Anaxagore tiến xa rộng khi mang lại rằng nguyên tắc tổ chức những nguyên tử là một Trí tuệ vô hóa học và vĩnh cữu.

Những cố gắng của các triết gia đi trước bị nhóm ngụy biện (Sophiste) làm cho tiêu tung trong thuyết hoài nghi, hoặc thuyết tương đối của họ.

Socrate xuất hiện thêm trả lại gía trị cho các suy tư triết học. Nhưng tứ tưởng của ông ưu tiền về luân lý đạo đức hơn là khôn xiết hình, dọn đường đến Platon với Aristote.

bốn tưởng của Platon bước đầu bằng sự ghi nhận một đàng cảm giác thì chủ quan và hay cụ đổi, lối khác bốn tưởng thì chắc hẳn chắn, không chũm đổi. Dấn thức khi nào cũng bao gồm một nội dung, một đối tượng. Biết là biết một cái gì. Ai ai cũng đồng ý gồm một chân lý bất biến. Bởi chân lý không nắm đổi, vì vậy biết đích thực là biết cái nào đó cũng không nắm đổi. Làm thế nào ta có thể tư tưởng được nếu không tồn tại một nhân loại khả niệm vượt trên trái đất khả giác ? Đó mới là quả đât đích thực, bất biến, vĩnh cửu. Platon gọi đó là thế giới của những Ý tưởng. Những Ý tưởng tương tác với nhau theo một đơn chiếc tự mà trên hết là sự Thiện (Le Bien). Thiện Hảo là nguyên nhân tồn tại và vì sao tối cao của những ý tưởng. Trái đất khả giác chỉ là chiếc bóng của trái đất các Ý tưởng (huyền thoại mẫu hang). Chính các Ý tưởng là tế bào hình, điển hình mà những sự trang bị khả giác tham dự vào.

Platon đã nỗ lực hoà thích hợp hai thực tế mâu thuẩn là thế giới khả giác và nhân loại các Ý tưởng. Ông cố gắng dung hoà Héraclite (biến dịch) với Parménide(tất cả chỉ cần hữu thể nhất bất biến). Mà lại thuyết của Platon chỉ là một trong thuyết nhị nguyên hết sức hình nhưng mà về cuối đời ông hồ nước nghi.

Aristote ý kiến đề xuất một lý giải khác. Loại mà Platon hotline là Ý tưởng và đặt vào thế giới siêu việt, thì Aristote gọi là “mô thể” và đưa ngay vào vào sự thiết bị khả giác. Nhờ kim chỉ nan về tế bào thể, Aristote kiến thiết một khối hệ thống siêu hình học khôn xiết phong phú. Số đông ý niệm bởi vì ông phạt minh, như tính các loại suy của ý niệm hữu thể, hiện tại thể, tiềm thể, khả hể, các loại nguyên nhân… có tầm đặc biệt quyết định vào sự cải cách và phát triển của triết học với có ảnh hưởng lớn trong thần học tập công giáo.

nhưng siêu hình học tập của Aristote vẫn thiếu hụt sót do ông không kiếm ra nền tảng làm đến thực tại thống nhất. Đối cùng với ông, vũ trụ này còn có một lý do tối cao, sẽ là Đệ nhất Động cơ (Premier Moteur); tuy thế Đệ nhất Động cơ chưa hẳn là nguồn sáng chế của vạn vật và không phân tích và lý giải trật tự rộng lớn của rứa giới, cơ mà chỉ giải thích sự vận động của vũ trụ. Bởi vì thế, siêu hình học của Aristote cũng chỉ là 1 siêu hình học về chuyển động chứ không phải là khôn xiết hình học tập về hữu thể.

Aristote nhận định rằng có tía loại hữu thể gồm từ muôn thuở :

– Các bản thể vô chất, bất biến, khác hoàn toàn với nhân loại khả giác.

– những thiên thể, khả giác bất diệt

– chất thể của các vật thể dứơi thế, khả giác khả diệt.

2. Quá trình II

*
Những cầm cố kỷ đi liền trước kỷ nguyên Kitô giáo khắc ghi sự phồn thịnh của công ty nghĩa Duy vật, chủ nghĩa khắc kỷ (stoicisme), nhà nghĩa hoan lạc (Epicurisme), công ty nghĩa Nguyên tử của Democrite. Nhưng tiếp nối siêu hình học lại được sum vầy với chủ nghĩa Tân Platon (néo-platonisme) của Plotin và hai đệ tử nổi danh là Porphyre cùng Proclus.

Plotin lưu ý đến lại tứ tưởng của Platon, phụ thuộc sự đóng góp góp của những triết gia new và đặc biệt quan trọng của Kitô giáo. Ông giảng nghĩa thực tại như sau : trước tiên là tuyệt nhất thể (L’Un) siêu việt cùng vô cùng. Duy nhất thể hình thành Trí Tuệ khôn cùng (Intelligence tuyệt Logos). Chủ yếu trí tuệ là nguyên lý của thế giới các Ý tưởng. Trí tuệ có mặt Hồn ngoài trái đất (Âme du monde) làm nguyên tắc của hầu hết linh hồn. độc nhất vô nhị thể, Trí tuệ và Hồn vũ trụ tạo nên thế giới thần linh. Vật chất là do Hồn vũ trụ nhưng có.

Thuyết Plotin nghiêng về nhà nghĩa Phiếm thần (panthéisme) : vận đồ lưu xuất từ duy nhất Thể. Bé người hoàn toàn có thể trực giác được nhất Thể và kết hợp với Nhất thể. Ảnh hưởng trọn của ông rất to lớn ngay trong trái đất Kitô giáo (đối với Augustin, Jean Scot Erigène) và quả đât Ả rập (Avicenne, Avicebron).

cần đợi cho Tôma mới tất cả một tổng thích hợp triết học xứng đáng. Tôma đã khiến cho thới trung cổ điều mà Aristote đã làm cho thế giơí Hy lạp xưa. Tôma để ý đến lại để sử dụng trong tổng hợp của bản thân nền triết học Aristote, Tân Platon, Triết học tập Ả rập cùng lẽ tất yếu chịu tác động của Kitô giáo.

3. Quá trình III

nắm kỷ XIII là cao điểm của triết học tởm viện. Sau đó bước đầu thời kỳ suy tàn, siêu hình học rơi vào hoàn cảnh tình trạng lao dốc trầm trọng với việc phát triển nhanh chóng của thuyết Duy Danh (Nominalisme) vào nuốm kỷ XIV.

Thuyết Duy Danh mang đến thuyết Duy Nghiệm và thuyết Bất Khả Tri. Trước kia Aristote hoặc Tôma nhận định rằng các ý tưởng giúp ta biết thật những sự vật, dù không trọn vẹn, các nhà Duy Danh coi các ý tưởng chỉ là những dấu hiệu hay hầu hết từ ngữ suông. Trí khôn ta thiết yếu biết chính yếu tính của sự việc vật. Thuyết Duy Danh thiếu cẩn trọng siêu hình học chỉ chú ý Luận lý học.

Dòng tư tưởng duy nghiệm tạo ra từ Anh với hồ hết nhà đại diện J. Locke, G. Berkeley, J.S Mill, Ch. Darwin; sinh hoạt Pháp với Voltaire, Diderot; làm việc Mỹ cùng với W.James. Phái duy nghiệm luôn luôn chống đối khôn xiết hình học.

cố gắng kỷ XVII, Descartes bắt đầu thuyết duy lý hiện nay đại, là 1 trong phản ứng ngăn chặn lại duy nghiệm cùng hệ luận của duy nghiệm là thuyết Bất khả tri. Triết duy lý của Descartes gây ra trên nền trí thức luận gồm tính duy tâm. Theo ông, các phát minh siêu hình là những ý tưởng bẩm sinh, rõ ràng, phân minh. Chúng mang lại ta biết thực chất của thực tại. Ý tưởng đầu tiên là ý tưởng về hữu thể hoàn hảo và tuyệt vời nhất vô cùng. Ý tưởng đó đảm bảo rằng hữu thể ấy tất cả thực chính vì nó rất cần thiết bao hàm sự hiện nay hữu. Thiên Chúa là hữu thể hay đối, từ hữu (causa sui), là đạo lý vĩnh cửu với bất di bất dịch, làm nền tảng và bảo đảm an toàn cho chân lý của những ý tưởng. Hai ý tưởng phát minh khác chi phối tổng thể siêu hình học tập của Descartes sẽ là : ý tưởng về chiếc tôi tứ duy (Cogito) và về trương độ tức bản thể của sự vật bao gồm hình thể (être corporel). Cục bộ thế giới vật hóa học và tinh thần phối hợp giữa hai ý tưởng phát minh này. Cơ mà tự thân chính là hai phát minh đối nghịch nhau, nên hệ thống tư tưởng của Descartes là một khối hệ thống nhị nguyên.

Từ chủ thuyết của Descartes vạc sinh hầu như dòng bốn tưởng khác biệt nhau :

– Malebranche nhấn mạnh học thuyết Augustin chỗ Descartes và chủ trương thuyết duy hữu thể (Ontologisme). Ông nhận định rằng trí khôn con người dân có trực giác về các phát minh của Thiên Chúa hoặc về bản tính của Thiên chúa, xét như là kiểu mẫu cho những thụ tạo tham gia vào. Tứ tưởng trí tuệ sáng tạo của Thiên Chúa là mẫu mã mực trực tiếp cùng là đảm bảo cho tư tưởng của ta. Về hành động cũng vậy :vì hành vi thuộc về hữu thể, nên chỉ có thể có Thiên Chúa mới tạo nên hành động được, còn tạo thành vật chỉ là cơ hội cho Thiên Chúa là lý do tác thành hành động.

– Spinoza là công ty duy lý quyết liệt và công ty trương một rất hình học phiếm thần, mang lại rằng tất cả mọi sự rất nhiều là phần nhiều phẩm tính của Thiên Chúa xuất hiện thêm dưới số đông hình thái hữu hạn

– Leibnitz thì nhận định rằng mỗi đồ dùng là một phiên bản thể toàn diện được Thiên Chúa dựng nên. Mỗi sự vật là 1 trong tiểu thế giới trong đó phản hình ảnh mọi sự hoàn thành xong của Thiên chúa theo đều mức độ không giống nhau. Giữa các thế giới nhỏ dại này, Thiên chúa đa 4định sẵn một sự hoà hòa hợp kỳ diệu.

– E. Kant tuy cũng là nhà duy lý nhưng tạo một triết học khác. Ông mong muốn vượt qua thuyết Duy nghiệm cũng như duy lý giáo điều, bằng phương pháp phê bình hồ hết kảh năng của lý trí và cho thấy trong những đk nào thì bao gồm một nhận thức kỹ thuật đích thực. Theo Kant, trí thông minh chỉ có chức năng biết được gần như hiện tượng, còn thực tại chuyên sâu bên kia những hiện tượng thì băn khoăn được. Cơ mà đó là đối tượng người sử dụng của hết sức hình học. Vì thế với phán đoán thuần tuý ta không thể biết được những điều gì về các thực tại như Thiên chúa, linh hồn, tự do. Cùng với lý trí trong thực tiễn trong cuộc sống luân lý, ta phải nhìn nhận các thực trên ấy phần lớn những hệ luận.

– lý thuyết của Kant đẩy thuyết duy lý cho tới cùng, xoá quăng quật sự thứ tại thân (en soi) cùng lấy trí khôn quản lý thể sáng tạo cho chính đối tượng người sử dụng cho mình : sẽ là thuyết duy trung khu siêu nghiệm (idéalisme transcendantal). Bốn tưởng với hữu thể thì đồng nhất với nhau. Tứ tưởng con người gắn liền với tứ tưởng tuyệt đối, cho nên vì thế nó hoàn toàn có thể ý thức về hoạt động vui chơi của chính tư tưởng tuyệt vời sáng tạo ra vũ trụ.

– Fichte, Schelling cùng Hegel, mỗi người một phương pháp đều nhà trương học tập thuyết tổng thể này.

– cầm kỷ XVIII-XIX các hiện đại của kỹ thuật đa 4làm nảy sinh ra công ty nghĩa khoa học, coi công nghệ là vạn năng cùng là nguồn đạo lý duy nhất. Đây là thời kỳ vô cùng hình học phần nhiều bị dẹp quăng quật hoàn toàn.

– Vào thời điểm cuối thế kỷ XIX. Đức Giáo hoàng Léo XII trong thông điệp Aeterni Patris cổ võ việc phục hưng lý thuyết Tôma. Tân đạo giáo Tôma công ty trương gây ra một thuyết duy thực khôn cùng hình (réalisme métaphysique) lấy lại số đông gì chính đại quang minh trong giáo lý duy nghiệm (sự quan trọng của tay nghề khả giác và trọng điểm linh) và trong thuyết duy trung tâm (vai trò chủ động của kiến thức trong dìm thức).

– Khoảng vào giữa thế kỷ XX phái tân duy kiện (néo-positivisme) với phân tích ngôn ngữ hoàn toàn phủ nhận gần như nhận thức siêu hình. Núm nhưng ngoài ra người ta lại thấy rộ lên bốn tưởng hết sức hình ở Tây phương cùng với Bergson, Blondel, Sartre, Heidegger, Jaspers, G. Marcel…). Hết sức hình học tập không nhằm lý giải vũ trụ như xưa, nhưng hướng về con người và chân thành và ý nghĩa cuộc đời. Cuộc chiến tranh lần máy nhất hoàn thành thái độ lạc quan của chủ nghĩa khoa học. Đến cuộc chiến tranh lần vật dụng hai thì con tín đồ bị mất phương phía và quay trở lại với thân phận bi lụy của bản thân (thuyết hiện sinh).

Xem thêm: Địa Lí 8 Bài 30: Thực Hành Đọc Bản Đồ Địa Hình Việt Nam, Địa Lí 8 Bài 30 (Ngắn Nhất): Thực Hành

ánh nhìn chung lịch sử trên trên đây chỉ có mục đích cho biết những thăng trầm của bộ môn về hữu thể và các thái độ chính so với môn học này. Những thái độ đó luôn được bỏ ra phối bởi ý niệm về tri thức. Còn vấn đề gỉai quyết sự việc căn bạn dạng của khôn cùng hình học, tức sự việc giải thích bản chất của sự thiết bị thì đi theo hai hướng bao gồm : hữu thần hoặc phiếm thần tuỳ theo chỗ người ta quan niệm hoàn hảo nhất thể là khôn cùng việt tuyệt nội tại trong cầm giới.