(premiolaureldeoro.com) – Thập (十) trong tiếng Hán có nghĩa là “mười”. Nhất, nhị, tam, tứ, ngũ, lục, thất, bát, cửu, thập là các số đếm (từ 1 đến 10) thân quen đọc theo âm Hán Việt.

Bạn đang xem: Thập niên là gì


*

Chữ and nghĩa: ‘Be bé’ and ‘tre trẻ’

Hẳn là đa số chúng ta các bạn còn nhớ mấy câu thơ này trong bài thơ “Đến lớp” của Hoàng Minh Chính (đã in trong tập Hương cốm, NXB Kim Đồng, 1975 and đưa vào sách giáo khoa Tiếng Việt, lớp 2, tập 1, NXB Giáo dục, 2002)…Đôi chút, “thập” không cần sử dụng độc lập (kiểu: Nhớ mua “thập” (10) cái bút. Thế mà đã qua “thập” ngày) mà “thập” thường có mặt trong một kết hợp nào đó.“Thập” đây là thành tố tạo từ có sức sản sinh cao và được nhập khẩu trong kho tàng từ ngữ tiếng Việt từ xa xưa với không ít đơn vị từ vựng: thập ác, thập cẩm, thập kỷ, thập lục, thập niên, thập phân, thập phương, thập loại chúng sinh, thập tử nhất sinh, thập tự chinh… Nhưng có mấy từ ảnh hưởng tới thời hạn mà nếu nhẩn nha “chiết tự” (chiết: bẻ, tự: chữ, chiết tự là “phân tích ra từng nhân tố rồi căn cứ vào đó để giải nghĩa”), ta sẽ cảm nhận thấy mỗi một từ lại thêm các sắc thái ngữ nghĩa khác nhau.Trước hết, ta có từ thập niên: 十年. “Niên” có nghĩa là “năm” (hoặc “tuổi”), thập niên là “10 năm”. Trong tiếng Việt, “thập niên” đc cần sử dụng để “chỉ khoảng thời hạn 10 năm, thường đc tính từ thời hạn nói”. Ví dụ: Một thập niên dài đằng đẵng qua rồi mà anh ta vẫn chưa làm đc đồ gì nên tấm nên món…


*

Đó chính là những từ hay phát hiện trong cuộc sốngLại thêm từ “anh em” với thập niên là thập kỷ. “Kỷ” cũng là năm. Vậy “thập kỷ” cũng có nghĩa là “10 năm”. Nhưng người Việt cần sử dụng “thập kỷ” với nghĩa chỉ “khoảng thời hạn từng 10 năm một, tính từ đầu thế kỷ trở đi”. Ta thường nghe nói: Phát minh này có từ thập kỷ trước tiên của thế kỷ 18, hoặc: Từ đầu thế kỷ 20, dân tộc ta đã đã thông qua các cuộc đấu tranh suốt bao nhiêu thập kỷ hào hùng v.v…Chứa một tổ hợp từ 3 âm tiết cũng có thành tố “niên” là “thiên niên kỷ” (千年紀), (“thiên”: 1.000, “niên”: năm, “kỷ”: thời hạn ổn định) chỉ “khoảng thời hạn 1.000 năm”. Quả là một quãng thời hạn rất dài (các 10 thế kỷ cơ mà). Ví dụ, ta thường nói: Loài người các bạn đã qua 2 thập kỷ thăng trầm and đã bước vào thiên niên kỷ thứ ba (lúc đầu từ năm 2001 đến năm 3000).Thành tổ “kỷ” cũng nghĩa trên còn tồn tại mặt trong từ “thế kỷ” (世紀). “Thế” là đời, “kỷ” là khoảng thời hạn ổn định. “Thế kỷ” là “khoảng thời hạn 100 năm” (“kỷ” có ngụ ý: một đời người). Nhân loại vẫn lấy phương pháp gọi đơn vị này để tính 21 thế kỷ mà lịch sử loài người đã thông qua.

Xem thêm: Lý Thuyết Địa Lý Lớp 8 Bài 37: Đặc Điểm Sinh Vật Việt Nam, Đặc Điểm Chung Của Sinh Vật Việt Nam

Các bạn còn cảm nhận thấy từ “kỷ nguyên” (紀元) (“kỷ”: năm, “nguyên”: mở đầu, lúc đầu), and “kỷ nguyên” đc cần sử dụng để chỉ “thời kỳ lịch sử đc ban đầu bằng một event trọng đại, có ý nghĩa quyết định sự phát triển về sau của trái đất hay của một ngành nghề nào đó”. Ví dụ: Dân tộc ta đã bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập tự do and chủ nghĩa trái đất; hay: Có thể nói, sang thế kỷ 21, nhân loại bước vào kỷ nguyên của công nghệ thông tin…

Ngoài ra, “kỷ” (紀) đc cần sử dụng để chỉ “đơn vị thời hạn địa chất, bậc bên dưới của đại, dài từ hàng nghìn đến hàng chục triệu năm”. Ví dụ: Chuyện đó xảy ra từ kỷ băng hà. Mầm mống loài người có mặt từ đầu kỷ đệ tứ, phương pháp đây khoảng một triệu năm v.v…Xem ra chỉ từ một từ “thập”, ta cảm nhận thấy “dắt dây” chưa biết đến bao nhiêu từ ảnh hưởng. Cũng bởi từ ngữ phản ánh cuộc sống. Mà cuộc sống quanh ta thì muôn hình vạn trạng. Âu cũng là một lẽ thường tình.


*

*

*

Bài Viết: Thập Niên Là Gì – Nên Dùng Từ “Thập Niên”, Không Dùng “Thập Kỷ”

Thể Loại: LÀ GÌ

Nguồn Blog là gì: https://premiolaureldeoro.com Thập Niên Là Gì – Nên Dùng Từ “Thập Niên”, Không Dùng “Thập Kỷ”